Cách tư duy trong trung cuộc cờ vây

Trung cuộc là lúc ván cờ vây thật sự sôi động. Khai cuộc mới chỉ là bày binh bố trận, còn trung cuộc mới quyết ai nắm quyền trên bàn cờ. Công và thủ trở thành chuyện chính. Những gì hai bên chọn ở giai đoạn này định đoạt luôn kết cục ván cờ.

Bài viết này bàn về cách tư duy có trình tự ở trung cuộc, xoay quanh độ an toàn của đám quân, hướng tấn công và những nước lớn. Ví dụ minh họa lấy từ ván chuyên nghiệp giữa Cho Chikun (9p) và Ishida Yoshio (9p).

Đến đây, hai bên đều đã dựng xong khung đất sơ bộ. Trắng có một góc chắc cùng những đám quân đang thành hình khắp bàn, còn Đen chiếm hai góc và đang vươn ra trung tâm. Từ lúc này, trọng tâm chuyển từ phác thảo đất sang đụng độ trực diện.

Độ an toàn của đám quân: nền móng chiến lược trung cuộc

Trước khi nghĩ tới tấn công hay những nước lớn, câu hỏi đầu tiên ai cũng phải tự đặt ra là:

Đám quân mình an toàn chưa?

Đám quân được xem là an toàn khi có ít nhất hai trong ba điều sau:

1. Có chỗ đứng vững – vẫn đủ khoảng để làm mắt ngay cả khi đối phương chen thêm một nước.
2. Có mắt hoặc có khoảng mắt – đã có hai mắt, hoặc chỉ còn thiếu một nước nữa.
3. Đường ra trung tâm thông thoáng – chạy được ra ngoài và nối với quân nhà.

Nếu thiếu hai trong ba điều đó, đám quân ấy là đám yếu và thành cái đích để đối phương tấn công. Việc đầu tiên phải làm ở trung cuộc là rà soát hết các đám quân yếu trên bàn cờ, cả bên mình lẫn bên đối phương.

Phân tích đám quân: đánh giá thế trận của Đen

Nhìn lên bàn cờ, chúng ta xem trước các đám quân Đen:

• Góc trên phải (dấu nhân): chỗ đứng vững, đất nắm chắc trong tay. An toàn.
• Góc dưới phải (tam giác): khoảng mắt rộng rãi, đường ra trung tâm thông thoáng. An toàn.
• Đám quân dưới trái (hình vuông): chỗ đứng đang thành hình, nhưng quân Đen lại nằm lọt trong vùng ảnh hưởng của Trắng. Vì vậy chưa thể nói là an toàn.
• Đám quân trên trái (hình tròn): ở đây Đen vừa có chỗ đứng, vừa có khoảng mắt và đường ra trung tâm. An toàn.

Phân tích đám quân: đánh giá thế trận của Trắng

Giờ đến lượt các đám quân Trắng:

• Góc dưới trái (tam giác): chỗ đứng chắc, ra trung tâm dễ dàng. An toàn.
• Đám quân trên trái (hình vuông): có chỗ đứng và có khoảng mắt, nên dù không ra được trung tâm thì vẫn an toàn.
• Đám quân dưới phải (hình tròn): hiện có chỗ đứng, nhưng đối phương luồn xuống dưới là mất. Đám này lại nằm lọt trong vùng ảnh hưởng của Đen.

Trong ván này đến lượt Trắng. Trắng chọn nước 1. 

Trắng bồi thêm cho đám quân yếu bằng một nước vừa chốt chắc chỗ đứng, vừa làm mỏng luôn thế trận của Đen. Đây chính là điểm cốt lõi của trung cuộc: một nước hay phải làm được nhiều việc cùng lúc.

Ván cờ chuyên nghiệp: thủ trước, công sau

Trong ván cờ chuyên nghiệp, kỳ thủ hàng đầu bao giờ cũng lo cho đám quân yếu của mình trước rồi mới mở đòn tấn công.

Trong ví dụ này:

1. Trắng nhận ra mình có đám quân yếu và bồi thêm cho chắc.
2. Đen thử mở đòn tấn công, nhưng Trắng trụ được rồi phản công.
3. Nhờ thủ trước, Trắng mới thong thả chuyển sang thế công.

Ở đây lộ ra nguyên tắc cốt tử: Vững rồi hãy đánh.

Tấn công đám quân yếu: cầm nhịp cuộc chiến

Khi quân nhà đã yên, hãy chuyển sang các đám quân yếu của đối phương. Nhiều thế cờ chỉ cần bên mình dày, bên kia mỏng là bạn vừa công vừa gặt lời, còn đối phương gần như không xoay xở được gì.

“Tấn công” trong cờ vây nghĩa là gì?

Không như các trò chơi chiến thuật khác, tấn công trong cờ vây không phải là ăn quân ngay. Tấn công nghĩa là:

• Bịt đường chạy – thu hẹp chỗ để đối phương thoát ra.
• Bóp hẹp khoảng mắt – khiến đám quân đối phương khó sống.
• Cắt đứt liên lạc – tách rời đám quân ra để viện binh không tới được.

Ví dụ: Đen tấn công đám quân yếu của Trắng

Đen chặn đúng hướng Trắng định chạy ra biên. Đánh từ vị trí này, Đen bịt luôn đường tiến của Trắng trong khu vực và dồn đối phương vào thế hiểm: kẹt giữa vùng ảnh hưởng của mình và sắp mất cả chỗ đứng.

Chiếm các vùng lớn

Nếu cả hai bên đều không còn đám quân yếu, cách hay nhất là đi nước lớn nhất còn lại trên bàn.

“Nước lớn” thường là:

• Nới khung đất đang mạnh thành đất chắc.
• Chặn bớt phần đối phương còn có thể nở ra.
• Bồi thêm ảnh hưởng ở những vùng đang giằng co.

Thế cờ ví dụ như sau:

Đen đi vào điểm nào có dấu cũng được: 

A – để Trắng không phát triển được biên trái.
B – để Trắng không nới rộng được biên dưới.

• Phần đất tiềm năng của Trắng bị bó lại, buộc Trắng phải tìm hướng khác.

Đây là lối đánh chủ động: chọn nước vừa lợi cho mình, vừa bóp hẹp lựa chọn của đối phương.

Ba bước tư duy trong trung cuộc

Muốn đi qua trung cuộc cho suôn sẻ, phải nghĩ theo trình tự. Ba bước kiểm tra trước mỗi quyết định ở trung cuộc là:

1. Đám quân mình an toàn chưa? Chưa thì bồi thêm cho chắc.
2. Đối phương có đám quân yếu không? Có thì tấn công, dồn sức ép.
3. Không bên nào có quân yếu thì nước nào lớn nhất? Đi nước nới rộng phần mình hoặc chặn ảnh hưởng của đối phương.

Sức mạnh của nước đi một công đôi việc

Nước hay nhất ở trung cuộc luôn làm được nhiều việc cùng lúc. Chẳng hạn, một nước có thể:

• Vừa đỡ cho đám quân yếu bên mình, vừa đánh vào đám quân yếu của đối phương.
• Vừa gặm đất đối phương, vừa nới rộng ảnh hưởng bên mình.

Theo đúng trình tự ấy, người chơi bớt hẳn những nước đi vu vơ, nước nào cũng nằm trong kế hoạch lớn hơn.

Lời kết: làm chủ trung cuộc

Trung cuộc là chỗ trình độ của kỳ thủ lộ ra rõ nhất. Khai cuộc thì có khuôn mẫu sẵn, còn trung cuộc đòi hỏi óc sáng tạo, sự linh hoạt và chiều sâu thế trận.

Chỉ cần bám ba việc: giữ đám quân an toàn, đánh vào chỗ yếu của đối phương và chiếm vùng lớn, bạn sẽ nắm được bàn cờ và cầm nhịp cả ván.

Nếu những ý trên hợp gu bạn, hãy học tiếp khóa đầy đủ Công và thủ trong trung cuộc, trong đó Chris mổ xẻ cả lối đánh chủ động lẫn lối phòng thủ.

Ai muốn mài riêng chỗ nối giữa hai giai đoạn này, khóa Từ khai cuộc bước vào trung cuộc của Matthew McKee 4d là bài luyện đúng trọng tâm.

Bài viết này dựng lại bài giảng video về công và thủ của Chris Sagner 5d. Video gốc có trên kênh YouTube của Go Magic, xem tại đây.

Bạn thấy khó nhất ở chỗ nào trong trung cuộc? Kể cho Go Magic nghe ở phần bình luận nhé!