Size Uygun Go Ekipmanını Seçmek — 2. Bölüm: Tahtalar

Bu dizinin 1. bölümü, neden daha çok insanın yüz yüze Go oynaması gerektiğini anlatarak başlamıştı. Go’nun keyfinin büyük bir kısmı dokunma duygusundan geliyor; ama sıcak bir sosyal ortam da en az onun kadar önemli. Henüz okumadıysanız önce 1. bölümü okumanızı öneririm. Kolayca bulunabilen Go taşı seçeneklerini orada ele almıştık; şimdi sıra Go tahtalarında: her türün artılarına, eksilerine bakalım. 

Tahtaya uzun uzun bakıyor, dokunuyor, üzerine konan taşların sesini dinliyoruz. 2. bölümde farklı tahta türlerine ve yapıldıkları ağaç cinslerine giriyoruz. 3. bölümde ise Go ekipmanınızı koruyabilmeniz için bakım önerileri vereceğim. 

Adım Solomon. Go’ya 2001’de başladım, bugün AGA 3 dan’ım. 2020’den beri eski Japon Go malzemelerini restore ediyorum; bir kısmı BadukClub mağazasında satışta. Ekipman önerisi ya da değer biçme için [email protected] adresinden bana yazabilirsiniz.

Hangi Go Tahtası?

Ücretsizinden satın alınanına kadar pek çok Go tahtası türü var. Birçok oyuncu kendi tahtasını yapmaktan da ayrı bir keyif alıyor — Go, yaratıcılık için koca bir oyun alanı; bu da o sayısız fırsattan yalnızca biri.

İlginç bir ayrıntı: Go tahtaları kare değil. Standart tahtalar kabaca 42 cm eninde, 45 cm boyunda; üzerlerine 22 mm çapındaki standart taşlar oturuyor. Bu dikdörtgen biçimin sebebi “perspektif kısalması” denen görsel etki. Her şey dikdörtgen — tahtanın kendisi, ızgarayı oluşturan hücreler, ızgaranın tamamı. Oyuncuların oturduğu yerden, yani kısa kenardan bakıldığında bu dikdörtgenler kare görünüyor.

Japon ızgarasında tek bir hücre 22 mm eninde, 23,7 mm boyunda. Kore tahtaları ve taşları biraz daha küçük olabiliyor; Çin tahtalarında ise tersi geçerli, taşlar biraz daha büyük. Örneğin Çin ızgarasında hücreler 23,33 mm eninde, 24,22 mm boyunda olabiliyor.

Yukarıdaki fotoğrafta dikdörtgen hücreler açıkça görülüyor. Ama bu 9×9 tahtanın kenarında neredeyse hiç boşluk yok; bu yüzden birinci çizgiye konan taşlar düşme riski taşıyor. 

Tahta Nasıl Yapılır?

Bir tahtanın nasıl yapıldığı büyük ölçüde kalınlığına bağlı. Seri üretim tahtalar ince ve hafif olur, tek parçadan yapılır (kâğıt, plastik ya da MDF). Yine de çoğu oyuncu görünüşü yüzünden ahşap tahtaları tercih ediyor. 

Ahşapla çalışırken ağacın çarpılma eğilimini hesaba katmak gerekiyor. Ahşap hızla nem alıp verdikçe eğrilebilir, burulabilir ya da çanaklaşabilir. Bu hareket, parçanın ağaçtan nasıl kesildiğine bağlı. Ağacın merkezi bitmiş bir tahtaya asla girmemeli; oradaki ahşap burulmaya ve çatlamaya çok yatkın. Yakacak odun yarılmadan önce bir süre kurutulur; sebebi şu: ahşap her yöne doğru çektiği için merkezden başlayan doğal çatlaklar oluşur. 

Yukarıdaki fotoğrafta hiç yapılmaması gereken bir tahta görüyoruz. Çatlaklar ağacın merkezinden her yöne yayılmış; oyun yüzeyinde bile kalın bir çatlak var. 

Ağacın merkezi kullanılamadığı için tek parça bir Go tahtası çıkarmak devasa bir ağaç gerektiriyor (tahta birden çok parçanın yapıştırılmasıyla yapılmıyorsa tabii). Marangozlukta bir gövdeyi biçmek için üç temel kesim kullanılıyor:

Kısaca: teğet kesim tahtanın yüzeyinde güzel damar desenleri oluyor ama zamanla çanaklaşabiliyor. Radyal kesim tahta en az çarpılan seçenek; buna karşılık ağacın daha fazlasını çöpe atıyor, görsel olarak da daha sönük duruyor. Rift kesim tahta daha kararlı duruyor ama yüzeylerinin çoğunda düz çizgiler oluyor, burulmaya da yatkın kalabiliyor. Sonraki birkaç fotoğrafta yıllık halkalara dikkat edin; ahşabın ağacın neresinden geldiğini gözünüzde canlandırmaya çalışın.

Bu teğet kesim Kaya tahta hafifçe çanaklaşmış. Oyunu elbette etkilemiyor ama düzeltmek için bir ustanın tahtayı düzgünce tıraşlaması, sonra da yeni bir ızgara çizmesi gerekiyor.

Bu Shin-Kaya tahta radyal kesim. Ağacın merkezinden iz yok ama tam solda olduğunu düşünebiliriz; aynı anda yalnızca öz odun görüyoruz. Sağda diri odun (ağacın dış kısmı) hiç görünmüyor; bu ağaç inanılmaz büyükmüş! Yıllık halkalar eşit aralıklı olduğu için hafif genleşme ya da büzülme tahtanın genel biçimini pek etkilemez. İnce tahtalar da tam bu yüzden radyal ya da rift kesim ahşaptan yapılıyor. 

Japon ustalar Go ve Shogi için yer tahtalarının büyük bloklarını çıkardıktan sonra, kalan küçük parçalardan masa tahtaları yapıyor. 6 cm’nin altındaki kaliteli Kaya tahtalar genelde birden çok rift kesim parçadan (2 ila 7 parça) şöyle yapıştırılarak üretiliyor:

Katlanır tahtalar gibi daha ucuz tahtalar, ortadan menteşeyle birleştirilen 2 parça rift ya da radyal kesim ahşaptan yapılıyor. Zıvanalı geçmelerle birleştirilen eski usul tahtaların bende ayrı bir yeri var ama bunların iyi durumda olanını bulmak gitgide zorlaşıyor:

Malzeme Çeşitleri

Farklı Go tahtalarını değerlendirmenize yardımcı olmak için çeşitli malzemeleri en ucuzdan en pahalıya doğru puanlayacağım. Her malzemenin artıları, eksileri var.

Karton ★☆☆☆☆

Kâğıt ucuz; laminasyon da dayanıklılığı artıran hızlı bir işlem. Bu tahtalar okul kulüpleri için iyi bir seçenek: onlarca takım az yer kaplar, hızlıca dağıtılır. ABD’deki öğrenciler ve öğretmenler sınıfları ya da kütüphaneleri için American Go Foundation‘dan ücretsiz başlangıç takımı alabiliyor (ayrıca ekipman için 200 $, Go eğitmeni ücretleri için 1.000 $ tutarına kadar eşleştirmeli hibe veriliyor).

Eksileri: Bu tahtalar hafif ve dayanıksız. Yüzeyleri kaygan olabiliyor, bu da taşları yerinde tutmayı zorlaştırıyor — daha büyük tahtalara, daha uzun oyunlara geçtikçe sorun büyüyor. Taşları oynarken çıkan ses de pek tatmin etmiyor.

Orta Yoğunluklu Lif Levha (MDF) ★★☆☆☆

MDF; ahşap lifi, reçine ve mumdan üretilen bir mühendislik ürünü. Basınç ile ısı altında panel haline getiriliyor, bu da ucuz tahtaları hızla üretmeye çok uygun. Ahşabın aksine MDF’de budak olmaz. Bu tahtalar hafif olduğu için iyi birer seyahat takımı. Bir kulüp işletiyor, düzenli olarak çok sayıda takım taşıyorsanız hayat kurtarabilirler.

Eksileri: MDF dayanıklı değil. Düşük yoğunluğu yüzünden elde karton kutu gibi cılız durabiliyor. Sağlam olmadığı için çizilmeye, ezilmeye, nemden zarar görmeye açık. Onarımı da mümkün değil.

Bambu ★★☆☆☆

Bambu ucuz ve yoğun. Katmanlar halinde üst üste yapıştırılarak birden çok parçadan büyük bir tahta yapılabiliyor. Rengi yumuşak bir sarı; siyah taşlarla beyaz taşları birbirinden iyi ayırdığı için Go tahtalarına çok yakışıyor.

Eksileri: Bambu sert olduğu için taşlar tahtaya keskin bir sesle iniyor. Genelde poliüretan kaplama uygulanıyor; bu da yüzeyi kaygan ve parlak yapıyor — kaygan yüzeyde taşlar kayıyor, parlaklık da gözü yoran çirkin bir yansıma yaratıyor. Sentetik kaplamaya rağmen kalitesiz tahtalar yine de kuruyup çatlıyor, onarımı ise harcanan zamana değmiyor. 

Beyaz Ladin ★★★☆☆

İbreli ağaçlar hızlı büyüyor; ahşapları radyal ya da rift kesilebildiği için boyut kararlılığı yüksek tahtalar veriyor. Bu kararlılık, çarpılma ile çatlama riskinin azalması demek. Damarları çok düz olduğundan, göz yoran desenleri olmayan tahtalar üretilebiliyor. Kaya’nın ucuz taklidi olduğu için bu ahşaba çoğu zaman “Shin-kaya” deniyor. 

Eksileri: Ladin çok açık renkli, en fazla soluk bir sarı tutturuyor. Ahşabın sertliği orta seviyede, bu yüzden taşların sesi de idare eder. 

Agathis ★★★✬☆ 

Agathis ağacı ağırlıklı olarak Güneydoğu Asya’da yetişiyor. Çok yoğun, çok kararlı, çok sert. Agathis’ten yapılan tahtalar birkaç ömür dayanır. Ahşabı görünce tanımak çok kolay: öz ışınları damarı dik keserek belirgin bir desen oluşturuyor (damar demişken, bu da rift kesimin güzel bir örneği).

Eksileri: Rengi ve damarı pek ilgi çekici değil. Çok ağır olduğu için taşınması kolay değil. Taşların sesi de hâlâ keskin.

Sedir (Hiba, Hinoki) ya da Ginkgo ★★★★☆

Bu ahşaplar yoğun; saf sarı tonlarıyla Go tahtaları için ideal. MDF tahtalar üretilirken genelde bu sarı ton seçilir, çünkü turnuvada yüksek kontrast verecek kadar açık bir ton. 

Eksileri: Bu tahtalar ağır ve pahalı.

Katsura ya da Servi ★★★★☆ 

Bu ahşaplar da yoğun ama taşların tahtaya çarpma sesi yukarıdakilerden belirgin biçimde daha yumuşak. Tayvan servisi ile katsura (cercidiphyllum japonicum) hoş bir turuncu-kırmızı ton taşıyor; bu koyu ton gözü de dinlendiriyor. Yıllık halkaları genelde çok yuvarlak ve simetrik oluyor.

Eksileri: Başlıca sorun fiyat — bu ağaçlar artık Go tahtası için pek kesilmiyor. Genelde teğet kesim uygulanıyor ama boyut kararlılığı nadiren sorun oluyor.

Kaya ★★★★★

Muskat ağacının bu akrabası uzun zamandır Go tahtası malzemelerinin kralı. Doğru üretim, kırmızı reçineyi içeride tutmak için ahşabı 10 yıl dinlendirmekle başlıyor (modern kurutma teknikleri bu süreci hızlandırabiliyor). Böylece burulma, tahta son biçimine rendelenmeden önce olup bitiyor. Yoğun ama yumuşak olan Kaya, oynanan taşların sesini kısıyor. Ahşap elinize dost gibi geliyor, tarçınla karanfili andıran tatlı bir kokusu var. Karamel rengi gözü dinlendiriyor; dalgalı uç damarı ise parmak izi gibi, her tahtaya ayrı bir karakter veriyor. 

Eksileri: Bu tahtalar pahalı; özellikle de rift ya da radyal kesim kalın tahtalar arıyorsanız. Renk de değeri belirliyor: oyuncular Kuzey Japonya, Kore ya da Çin’in daha açık renkli ahşabı yerine Güney Japonya’nın koyu ahşabını tercih ediyor. En iyi koruma için Kaya tahtaların yılda bir bakım görmesi gerekiyor. Ağır ama yumuşak olduğundan taşıması zor, çizilmesi kolay.

Pek çok sanatçı Go tahtalarını yeni ve ilginç biçimlerde süslemenin yollarını bulmuş. Japonya’da lake tahtalar, Kore’de ise sedef kakma seviliyor. BadukClub mağazasında çeşitli tahtalar stokta; talep üzerine başkalarını da özel olarak sipariş ediyoruz. Bütçe elverdiğinde nadir antikaların peşine düşmeye bayılıyoruz.

Dahası…

Tahta türleri, hepsini sayamayacağımız kadar çok. Gösteri tahtalarından manyetik seyahat takımlarına kadar her şey var; görme engelli oyuncular için dokulu takımlar bile sağlıyoruz. Mahallenizdeki kütüphanede kendi 9×9 takımınızı 3D yazıcıyla basabilirsiniz. Elinizle deneyerek karar vermek isterseniz bir Go buluşmasına gidin, diğer oyuncuların ne kullandığına bakın. Kendinizi BadukClub Haritası’na ekleyip başka oyuncuları buradan bulabilirsiniz.

Oynadığınız tahtaların görüntüsüne, sesine, dokunuşuna dikkat edin. Sonra size uyanına karar verin.

Okuma Önerileri:

Eski Japon Go malzemelerine ilk ilgi duyduğumda John Fairbairn’in “In Pursuit of Elegance: A Survey of the Best in Go Equipment” yazısını okumak çok işime yaradı. Bu yazı, Richard Bozulich’in The Go Player’s Almanac kitabının 9. bölümü. Eski Go malzemeleri hakkında ayrıntılar için bu tanıtım sayfasına bakın. Bakımı için de bakım talimatlarıma göz atın.