Go'nun İncelikleri: Dünyadaki Kural Setleri

Dünyada bir sürü Go kural seti olduğunu biliyor muydunuz? Bazılarını mutlaka duymuşsunuzdur: Çin kuralları, Japon kuralları, belki AGA kuralları bile. Peki aralarındaki farkı gerçekten biliyor musunuz? Ya da bu farkların bir oyunun sonucunu nasıl değiştirdiğini? 

Bu yazıda en yaygın altı kural setini ele alıp nerelerde birbirinden ayrıldıklarını göstereceğim. 

Ayrıca alan sayımı ile bölge sayımını karşılaştıracak, birkaç özel duruma bakacak, sonra da seçilen kural setinin sonucu değiştirdiği profesyonel oyunlardan örnekler vereceğim. 

Go’ya yeni başladıysanız ya da kuralları tazelemek istiyorsanız Go Nasıl Oynanır yazımıza göz atın.

Alan Sayımı ve Bölge Sayımı

Kural setlerine geçmeden önce alan sayımı (Japon sayımı) ile bölge sayımı (Çin sayımı) arasındaki farka kısaca bakalım — bu fark, kural setlerinin nasıl işlediğini anlamanın temeli. Aşağıdaki Go Magic videosuna ve tabloya göz atın.

×

Kural Setleri

Bu bölümde şu kural setlerini karşılaştırıyoruz:

• AGA
• Japon
• Çin
• Kore
• Ing’in SST
• Yeni Zelanda

AGA kuralları

AGA kuralları, Amerikan Go Derneği’nin kullandığı set. En belirgin özelliği şu: oyuncular ister alan sayımı ister bölge sayımı kullansın, AGA puanlamasıyla bitirilen bir oyunun sonucu değişmez. 

Oyunu bitirmek için pas geçen oyuncu rakibine bir “pas taşı” verir; bu taş esir sayılır. Son pası Beyaz geçmek zorunda. 

Puanlama: Bölge ya da alan eksi esir taşlar (AGA’nın ek hükümleri sayesinde kazanan iki durumda da aynı çıkar.)

Komi: 7,5

Avantaj puan düzeltmesi: Bölge sayımı geçerliyse, ilkinden sonraki her siyah avantaj taşı için Beyaz’a bir puan telafi verilir. (Aksi hâlde her avantaj taşı Siyah’a fazladan bir puan kazandırırdı.)

Kendi taşını alma: Kural dışı

Superko: Tekrarlar açıkça yasak.

Oyunun bitişi: Arka arkaya iki ya da üç pas; son pası Beyaz geçer. Her pas rakibe bir esir taş kazandırır.

Taş kaldırma sırasında dame doldurma:  Hayır

Stone Removal Phase: Dead stones mutually agreed upon.

Japon kuralları

Japon kurallarının en belirgin yanı alan sayımı. Yerel oyunlarda amatörlere en çok öğretilen, en çok kullanılan set de bu. 

Puanlama: Alan eksi esir taşlar

Komi: 6,5

Avantaj puan düzeltmesi: Yok

Kendi taşını alma: Kural dışı

Superko: Serbest; ama taraflardan biri döngüyü kırmaya razı olmazsa oyun sonuçsuz biter. 

Oyunun bitişi: İki pas

Taş kaldırma sırasında dame doldurma: Evet; taşların nereye konacağı üzerinde iki oyuncu da anlaşmalı.

Stone Removal Phase: Group life and death status is determined according to Japanese rules and removed accordingly. 

Çin kuralları

Çin kurallarının en belirgin yanı bölge sayımı: oyun bittiğinde tahtadaki her taş nihai puana katılır. Çin Weiqi Derneği de bu yöntemi kullanıyor. 

Puanlama: Bölge

Komi: 7,5 

Avantaj puan düzeltmesi: Her siyah avantaj taşı için Beyaz’a bir puan telafi verilir.

Kendi taşını alma: Kural dışı

Superko: Tekrarlar açıkça yasak.

Oyunun bitişi: İki pas

Taş kaldırma sırasında dame doldurma: Hayır

Stone Removal Phase: Dead stones mutually agreed upon.

Kore kuralları

Korean rules are the rules adopted by the Korean Baduk Association. Overall, Korean rules have clear rules for super-ko situations–all of which end in a draw/no-result.

Puanlama: Alan eksi esir taşlar

Komi: 6,5

Avantaj puan düzeltmesi: Yok.

Kendi taşını alma: Kural dışı

Superko:  Serbest; ama taraflardan biri döngüyü kırmaya razı olmazsa oyun sonuçsuz biter. 

Oyunun bitişi: İki pas

Taş kaldırma sırasında dame doldurma: Evet; taşların nereye konacağı üzerinde iki oyuncu da anlaşmalı.

Stone Removal Phase: Subject to special Korean stone removal rules

Ing’in SST kuralları

Go’nun hayırsever destekçisi ve tanıtıcısı Ing Chang-Ki kendi kurallarını yazdı: Ing kuralları. Bu yazıdaki setler arasında en karmaşığı büyük olasılıkla bu — özellikle amatör oyunlar için. Oynayabilmek için iki oyuncunun da tam olarak 180 taşı olmalı. Sayımda oyuncular kendi alanlarını taşla doldurur. 

Puanlama: Bölge

Komi: 8

Avantaj puan düzeltmesi: Her siyah avantaj taşı için Beyaz’a bir puan telafi verilir.

Kendi taşını alma:  Evet

Superko:  Özel SST ko kuralıyla tekrarın önüne geçilir

Oyunun bitişi: İki pas

Taş kaldırma sırasında dame doldurma: Evet, sırayla konur.

Stone Removal Phase: Dead stones mutually agreed upon.

Yeni Zelanda kuralları

Yeni Zelanda Go Derneği’nin yaygın olarak kullandığı kurallar bunlar. Setin en ilginç yanı, oyuncunun kendi taşlarını alabilmesi — yani “intihar” hamlesi oynayabilmesi. 

Puanlama: Bölge

Komi: 7

Avantaj puan düzeltmesi: Yok

Kendi taşını alma: Evet

Superko: Tekrarlar yasak

Oyunun bitişi: İki pas. 

Taş kaldırma sırasında dame doldurma: Hayır

Taş kaldırma aşaması: Ölü taşlar karşılıklı anlaşmayla belirlenir.

İlginç Durumlar

Aşağıdakiler, bir Go oyunu sırasında karşınıza çıkabilecek özel durumlar ve kurallar.  

Superko ve Ing’in özel ko kuralı

Superko terimi, eski bir amatör Go oyuncusu olan Ikeda Toshio’nun geliştirdiği bir kuralı anlatır; kural önerilerinin pek çoğu yıllar içinde benimsendi. Ikeda, tek bir ko tekrarı fikrini tüm tahtanın tekrarına genişletti: üçlü ko, dörtlü ko, sonsuz ko, döngüsel ko — hepsi bu kapsama girdi. Amacı, berabere biten oyunları ortadan kaldırmaktı. 

Sonsuz yaşam

Sonsuz yaşam, tahtadaki belli bir konumun kendini tekrarladığı oyun durumunu anlatır. Superko ile Ing’in özel ko kuralı bu durumun ortaya çıkmasını engeller. 

Sonsuz yaşam şu diziyi anlatır: 

Uchida Shuhei ile O Meien arasındaki şu profesyonel oyuna bakın: 100. hamlede sonsuz yaşam ortaya çıkıyor. 

×

Sonsuz yaşam durumunu anlatan bir video

Üçlü ko 

Üçlü ko, tahtada aynı anda üç ko’nun oynandığı özel bir durum. Kore ve Japon kurallarında üçlü ko serbest; ama taraflardan biri döngüyü kırmaya razı olmazsa oyun beraberlikle ya da sonuçsuz biter. Cho Chikun ile Kato Masao’nun 1975 tarihli oyununda gerçek bir örneği var — 145. hamleden itibaren izleyin. 

Köşede kıvrık dörtlü

Unlike the typical bent-four, the bent-four in the corner is usually considered dead. Under Japanese rules, unless the ko is played out, the shape is considered dead.

Köşede kıvrık dörtlü örneği

×

Köşede kıvrık dörtlü durumunu anlatan bir video

Kendi taşını alma

Kendi taşını alma — ya da intihar hamlesi — kural setlerinin çoğunda yasak; Yeni Zelanda ile Ing kurallarında serbest. Bir ko savaşında kendi taşını almak işinize yarayabilir. Aşağıdaki diyagrama bakın. 

Bu diyagram Sensei’s Library‘den: Beyaz 1’de kendi taşını aldıktan sonra Siyah dönüp 1’e oynamak zorunda, yoksa Beyaz grubu öldürür. Bu örnek, kendi taşını alma kuralının bir oyunun sonucunu nasıl değiştirebildiğini açıkça gösteriyor. 

Kendi taşını alma bir kuşatma yarışının kazananını da değiştirebilir. Siyah bu yarışı kaybediyor; ama A’ya oynayabilirse seki oluşur. Bu durumda kendi taşını almanın değerini kendiniz görün.

Go dünyasında daha derine inmek isteyenler için sitemizde özel bir kurs var: The Magic of Go — Tam Sürüm. Kurs; tuhaf ko savaşlarını, olağanüstü tesuji örneklerini, kural tartışmalarını ve bu yazıda geçen bütün senaryoları ayrıntısıyla ele alıyor.

Kural setlerine göre özel durumlar

Gerçek Oyunlardan Kural Anlaşmazlıkları 

Bütün kural setleri oyunun gerçek galibini bulmayı amaçlar; yine de farklı setlerin farklı kazananlar belirlediği durumlar oluyor. İşte kurallardaki karışıklığın maçın sonucunu değiştirdiği birkaç örnek. 

Takagawa Kaku ile Go Seigen (1959)

One fascinating example from Fairbairn’s book is the 1959 game between Go Seigen and Takagawa Kaku. 

Oyunda Go Seigen, rakibinin yeterli ko tehdidi olmadığı için merkezde doldurma hamlesi oynamaya gerek görmedi. Dönemin yürürlükteki Nihon Ki-in kuralları ise bu hamleyi zorunlu tutuyordu. Go Seigen, Nihon Ki-in üyesi olmadığını, turnuvanın da bir Nihon Ki-in etkinliği sayılmadığını, dolayısıyla kuralın burada uygulanmaması gerektiğini savundu. Hakem, yürürlükteki Nihon Ki-in kurallarına göre doldurmanın zorunlu olduğuna hükmetti; böylece Go Seigen oyunu yarım puanla kaybetti. 

Kobayashi Koichi vs. Ma Xiaochun (1993)

Bu oyun, 6. Japonya-Çin Meijin play-off’unda Kobayashi ile Ma arasındaki üç oyunluk serinin ikincisiydi. Ma, bir önceki yılın Meijin play-off’unda Kobayashi’yi yenmişti; 1993 serisinde de 1-0 önde gidiyordu. 

Go World dergisinin 70. sayısına göre Kobayashi oyunda az farkla öndeydi, galibiyeti çoktan hesaplamıştı. Tahtada belirsiz kalan tek şey dame noktaları ile önemsiz görünen bir ko’ydu.  Ma ko’yu bırakmayıp savaşınca Kobayashi bozuldu; bunu hem saygısız hem de anlamsız buluyordu. Ma ise Çin kurallarıyla oynadıklarını, dolayısıyla ko’nun da dame’nin de puan açısından çok önemli olduğunu hatırlattı. Dahası, tartışmalı ko alışverişinden hâlâ afallamış olan Kobayashi yanlışlıkla üst üste iki hamle oynadı — Çin kurallarına göre hükmen mağlubiyet sebebi. Ama Ma, mücadeleyi dürüstçe kaybettiğini bildiği için hakemden bu cezayı uygulamasını istemedi, yenilgiyi kabul etti. 

Oyunu aşağıda inceleyin. Söz konusu dizi 245–278. hamleler arasında. 

Huang Yizhong ile Kim Kang-keun (2004) 

Kural setleri fark yaratır. Çinli Huang Yizhong ile Koreli Kim Kang-keun 2004’te bunun ne kadar önemli olduğunu yaşayarak gördü. 

Ayrıntılarını Sensei’s Library’nin anlattığı bu kötü şöhretli oyunda Huang, bir esir taşı yanlışlıkla rakibinin kâsesine koydu. Çin kurallarında bunun bir önemi olmazdı; Japon kurallarında ise çok önemliydi. Nitekim oyun yarım puanla belirlendi. 

Kaza iki oyuncuyu da fena hâlde şaşırttı; puanda bir tuhaflık olduğunu ikisi de fark etti. Puanı Çin kurallarına göre hesaplayan Huang, gerçekten de eksik bir taş olduğunu buldu.  Söz konusu dizi büyük olasılıkla 188. hamleden sonra: o taş Huang’ın beşinci esiri olacaktı.

Asıl mesele şuydu: galibiyeti Huang mı yoksa Kim mi hak ediyordu? Kim, kararlarını üzerinde anlaşılan tahta durumuna göre verdiğini söylüyordu; Huang ise asıl kazananın kendisi olduğunu düşünüyordu. 

Sonunda Kim’e yönelen sert medya tepkisi oyuncuyu galibiyetten vazgeçmek zorunda bıraktı. Bu, ana turnuva öncesindeki bir eleme maçıydı. 

Chen Yaoye ile Iyama Yuta (2015)

Çin’in Xi’an kentinde düzenlenen 4. Super Meijin turnuvasının final oyununda Japon seyirciler Iyama’nın yarım puanla kazandığını sanıp coştu. Chen galip ilan edilince coşku hızla şaşkınlığa döndü. Sebebi şuydu: uluslararası maç Çin kurallarıyla oynanıyordu, sağ taraftaki seki de Chen’in puanına yazılıyordu. (Japon kurallarında seki puanları sayılmaz.) 

Oyunu aşağıda inceleyin; Iyama’nın kaybettiği son konuma bakın. 

Oyuna oturmadan önce ülkenizde ya da bölgenizde geçerli kural setinin inceliklerini bilmekte fayda var. Yukarıdaki örneklerin gösterdiği gibi, farklı setler arasında geçiş yaparken profesyoneller bile sık sık yanılıyor. Go evrensel çekiciliği ve sadeliğiyle övülse de kural setleri arasında oyunun sonucunu değiştirebilecek karmaşık ayrıntılar gizli. Peki bölgenizdeki kural seti Go’ya yaklaşımınızı nasıl etkiliyor, hangi kuralları tercih ediyorsunuz? Görüşlerinizi, deneyimlerinizi aşağıdaki yorumlarda paylaşın.