Chọn bộ cờ vây phù hợp với bạn - Phần 1: quân cờ

Tôi muốn khuyến khích mọi người chơi cờ vây trực tiếp nhiều hơn. 

Sau nhiều năm chơi cờ vây, tôi mở một câu lạc bộ ở địa phương. Vẫn chơi online đều đặn, nhưng dần dần tôi nhận ra hai cách chơi khác nhau rất nhiều. Nói thật, chơi online xong tôi thấy tệ hơn. Kết thúc một loạt ván online, người tôi cứng đờ vì ngồi yên một chỗ, còn đầu óc thì quay cuồng – bực đối thủ vì những nước đi vô lý, bực chính mình vì không trị nổi mấy nước quá đà ấy. 

Ngược lại, chơi trực tiếp xong tôi thấy khá hơn hẳn. Gây dựng cộng đồng và kết nối với người khác tự nó đã có giá trị. Có niềm vui rất riêng khi nhìn thấy bạn mình ngồi bên kia bàn cờ, khi cầm quân cờ trong tay, khi nghe tiếng quân gõ xuống mặt gỗ. Không phải ai cũng gặp gỡ chơi cờ đều đặn được, còn tùy nơi mình sống, nhưng vẫn đáng để thử mở một nhóm. Muốn thêm mình hoặc câu lạc bộ vào bản đồ kỳ thủ cờ vây toàn cầu, hãy ghé Baduk.Club/map

Vì sao cần bộ cờ vây tử tế

A normal hobby may require an investment of hundreds of dollars (a nice bicycle) or thousands of dollars (Magic the Gathering), but Go can be played inexpensively. My first Go set was the cheapest equipment that I could find online at the time, and I imagine that many players would say the same. From printable 9x9s and 3D-printed sets to commercial options like Amazon and eBay, there are many inexpensive starter sets. The cheapest sets may not display the game in the best light, but they are functional.

Nhưng sau nhiều năm chơi, tôi thấy rất đáng đầu tư một bộ cờ tử tế. Theo kinh nghiệm của tôi, bộ cờ đẹp khiến buổi chơi trực tiếp thú vị hơn hẳn. Mỗi lần ngồi lại bên bàn cờ là một lần giới thiệu cờ vây với người mới. Vẻ đẹp của bàn cờ luôn cuốn hút những ai đứng xem, nên bộ cờ đẹp sẽ phô được hết cái hay của cờ vây và kéo thêm người chơi mới. 

Bộ cờ đầu tiên ấy giờ không còn nữa: tôi chuyền lại cho một người mới chơi, sau khi được thầy dạy cờ tặng cho bộ tốt hơn. Món quà ấy là một bộ đá phiến và vỏ sò cũ – chính nó về sau đưa tôi đến chuyện mở cửa hàng cờ vây trên mạng. Năm năm nay tôi vẫn giúp người chơi tìm được bộ cờ tốt hơn qua cửa hàng BadukClub. Mỗi lần gửi một bộ cờ đi, tôi vẫn tự hỏi: “Bộ cũ nào sẽ được thay? Người mới nào sẽ nhận bộ chuyền tay ấy?” 

Đây là Phần 1 của loạt bài về dụng cụ chơi cờ vây. Hy vọng đọc xong, bạn sẽ vững vàng hơn khi đi tìm và chọn mua bộ cờ hợp với mình. Phần 1 điểm qua các loại quân cờ dễ mua nhất, cái được và cái mất của từng loại, tập trung vào chuyện quân cờ đánh thức giác quan của chúng ta ra sao (chạm, nhìn và nghe). Phần 2 sẽ nói về các loại bàn cờ. 

Tôi là Solomon, chơi cờ vây từ năm 2001 và hiện là 3 dan AGA. Năm 2020 tôi bắt tay vào phục chế dụng cụ cờ vây Nhật xưa, một số món đang bán tại cửa hàng BadukClub. Bạn có thể liên hệ với tôi qua [email protected] để được tư vấn hoặc định giá dụng cụ.

Hoàn cảnh sử dụng quan trọng

Trước khi sắm một bộ cờ, hãy nghĩ đến hoàn cảnh sử dụng:

• Bộ cờ này dành cho ai? 
• Ngân sách bao nhiêu? 
• Người dùng sẽ giữ gìn cẩn thận đến đâu? 

Ngoài hoàn cảnh, hãy để ý cả dáng nhìn, cảm giác cầm và âm thanh của bộ cờ. Cờ vây tất nhiên đẹp mắt, nhưng ta còn cảm nhận ván cờ bằng tay và bằng tai nữa.

• Bộ cờ nhìn có ưng mắt không?
• Chất liệu cầm trên tay cảm giác thế nào?
• Quân gõ xuống bàn nghe ra sao?

Nếu đã có một bộ và đang tính nâng cấp, hãy nghĩ xem có thể tặng bộ cũ cho ai. Bộ cờ cũ chuyền tay sẽ nối bạn với người khác và bồi đắp chính cái cộng đồng làm nên linh hồn của cờ vây.

Chọn quân cờ nào?

Quân cờ vây có đủ loại, xin được cũng có mà mua cũng có, nhiều người còn thích thú tự tay làm lấy. Tôi rất mê theo dõi hành trình của John khi anh làm ra những quân cờ phát sáng trong bóng tối bằng cách gắn vật thể vào nhựa epoxy. Cờ vây là sân chơi cho sự sáng tạo, và đây chỉ là một trong vô số cơ hội.

Muốn quân cờ dùng được trên mọi bàn cờ tiêu chuẩn thì quân phải đúng cỡ chuẩn: hình tròn, đường kính khoảng 22mm. Trong ảnh trên, một bộ đá phiến và vỏ sò của Nhật có dáng dẹt tròn như đồng tiền, khác thường nhưng vẫn vừa khít bàn cờ. Dáng chuẩn của quân cờ vây là hình thấu kính, lồi cả hai mặt, dù ở Trung Quốc quân lồi một mặt lại phổ biến hơn. 

Như ảnh trên, quân lồi một mặt không chông chênh. Lật úp lại còn có thể dùng để đánh dấu những nước “giả sử” khi bình lại ván cờ. Điều khó chịu nhất ở quân lồi một mặt là khi ván cờ kết thúc, nhặt chúng ra khỏi bàn rất vất vả. 

Chất liệu rất đa dạng

Người thì thích thủy tinh hay yunzi, người lại mê đá phiến và vỏ sò. Đi từ rẻ đến đắt, tôi sẽ điểm qua cái hay và cái dở của những chất liệu làm quân cờ phổ biến nhất.

Nhựa ★☆☆☆☆

Quân nhựa bền và rẻ, hợp với trẻ nhỏ – kiểu gì bọn trẻ cũng ném quân tung tóe khắp phòng. Học sinh và giáo viên ở Mỹ có thể xin bộ cờ nhập môn miễn phí từ American Go Foundation cho lớp học hoặc thư viện (ngoài ra còn có khoản tài trợ đối ứng lên tới $200 cho dụng cụ và $1.000 cho lương giáo viên dạy cờ). 

Điểm trừ: quân nhẹ và ọp ẹp. Rất khó giữ quân nằm yên trên bàn, nhất là khi chuyển lên bàn to hơn và ván dài hơn. Đặt quân xuống, tiếng nhựa lách cách nghe không đã tai.

Resin ★★☆☆☆

Resin bền. Có cả loại lồi một mặt lẫn lồi hai mặt, dùng nhiều vẫn trụ được rất lâu. Nhẹ và không vỡ nên rất hợp làm bộ mang đi, nhất là khi bạn điều hành một câu lạc bộ phải chở nhiều bộ cờ đi lại thường xuyên.

Drawbacks: Resin sounds better on the board than plastic, but not by much. Resin is still just plastic – its low density may feel flimsy, and double-convex resin stones don’t always stay in place. The white resin pieces may discolor over time with exposure to regular UV light and the oil of human hands. 

Thủy tinh ★★★☆☆

Thủy tinh là chất liệu phổ thông cho quân cờ vây. Rẻ, trơn mịn, có cả bản bóng lẫn bản mờ. Quân nặng tay nên bám bàn tốt hơn. Thủy tinh bẩn thì nhìn ra ngay, mà lau cũng dễ.

Điểm trừ: tùy ánh sáng, thủy tinh bóng có thể chói mắt. Quân gõ xuống bàn kêu đanh, nghe chát tai. Thủy tinh trơn, chỉ cần rơi một quân là cả thế cờ xô lệch. Hàng kém chất lượng thì xuống cấp nhanh và dễ vỡ hơn. 

Yunzi ★★★★☆

Yunzi là chất liệu gốm giống thủy tinh, nên gõ xuống bàn nghe cũng gần như thủy tinh. Bù lại, bề mặt mờ của yunzi không gây chói. Khác thủy tinh, yunzi hơi xốp nên sờ thấy nhám và dễ kẹp trong tay hơn. Quân yunzi nhiều năm liền cháy hàng, nay đã có lại, cả loại lồi một mặt lẫn lồi hai mặt. Nhiều người có ý kiến riêng về yunzi, nhưng nhìn chung đánh giá rất tích cực.

Điểm trừ: yunzi cần chăm sóc đôi chút, bắt đầu bằng một lần vệ sinh thật kỹ trước khi dùng. Nên thoa dầu rồi lau sạch phần dầu thừa – tôi khuyên dùng dầu khoáng, nhưng cũng có người để quân tự thấm dầu tự nhiên từ tay mình theo năm tháng. Nghe đồn yunzi đời cũ có chứa chì, nên bộ cũ tiềm ẩn nguy cơ với trẻ nhỏ (và với bất cứ ai hay ngậm thủy tinh vào miệng). 

Đá phiến & vỏ sò ★★★★★

Đá phiến & vỏ sò là dòng hàng cao cấp của Nhật. Người thợ khoan lõi quân từ vỏ sò Mexico và khối đá phiến Nhật, rồi mài thành hình lồi hai mặt. Hai chất liệu tự nhiên này hơi xốp, nên cầm thấy mịn tay mà vẫn dễ kẹp giữa hai ngón. Tiếng quân gõ xuống bàn êm hơn hẳn thủy tinh. Vân sinh trưởng trên mỗi vỏ sò một khác, khiến quân nào cũng có nét riêng, dù phải soi ngược sáng mới thấy hết được vẻ đẹp ấy.

Điểm trừ: loại này đắt, càng tìm quân dày và vỏ sò hạng tuyển thì càng đắt. Muốn giữ quân bền nhất, hãy thoa dầu cho phần đá phiến và đánh sáp cho phần vỏ sò. Mang đi xa dễ sứt mẻ, nên đây không phải bộ để đi đường. Quân mẻ rất khó thay, vì quân thế vào mà lệch độ dày, màu sắc hay hạng loại thì nhìn là thấy ngay.

Quân cờ đá quý ★★★★★

Khoáng vật có màu thổi luồng sinh khí mới vào bộ cờ. Ảnh trên là labradorite & thạch anh, vẫn giữ đúng tinh thần một bên sáng một bên tối. Mã não và onyx cũng giữ được cặp sáng – tối ấy, giá lại tương đối mềm mà độ óng ánh thì rất bắt mắt.

Vài chất liệu khác cũng được chuộng: thạch anh tím hay lapis lazuli sẽ thay quân đen bằng sắc xanh hoặc tím rực rỡ.

Chất liệu nhân tạo như goldstone tạo hiệu ứng lấp lánh bằng cách trộn thủy tinh với đồng, coban hay khoáng chất khác. Hàng nhân tạo dĩ nhiên nghe như thủy tinh, còn hàng khoáng vật thì nghe gần với đá phiến hơn. Cửa hàng BadukClub luôn có sẵn nhiều lựa chọn, ngoài ra chúng tôi nhận đặt riêng chất liệu khác theo yêu cầu.

Điểm trừ: một bộ đá bán quý đầy đủ rất đắt, vì mài từng viên thành hình thấu kính mất rất nhiều thời gian (trong nghề đá quý, dáng lồi hai mặt này gọi là cabochon). Nếu hai màu không đủ tương phản, người mới sẽ khó nhìn ra ranh giới đám quân của mình, còn các ứng dụng AI đếm điểm cũng chật vật khi đọc thế cờ.

Còn nhiều nữa…

Cái gì cũng có thể thành quân cờ vây, từ sỏi, tiền xu cho tới nắp chai. Cứ chọn thứ nhìn ưng mắt, cầm ưng tay và nghe ưng tai. Có bộ cờ rồi thì hãy ghi tên mình lên Bản đồ nhé. 

Đọc thêm:

Hồi mới quan tâm đến dụng cụ cờ vây Nhật xưa, tôi thấy bài “In Pursuit of Elegance: A Survey of the Best in Go Equipment” của John Fairbairn rất hữu ích. Bài đó là Chương 9 trong cuốn The Go Player’s Almanac của Richard Bozulich. Muốn biết thêm về dụng cụ cờ vây xưa, bạn có thể xem trang giới thiệu này. Còn về cách bảo quản, mời xem Hướng dẫn chăm sóc của tôi.