Sudoku
Điền các chữ số từ 1 đến 9 vào mỗi hàng, mỗi cột và mỗi khối, không lặp lại, chỉ bằng suy luận – trên bàn cờ vây, với chữ số nằm trên quân cờ.
Cách chơi Sudoku
Sudoku chơi trên lưới 9×9 chia thành chín khối 3×3, với một số chữ số cho sẵn từ đầu. Nhiệm vụ là điền kín lưới sao cho mỗi hàng, mỗi cột và mỗi khối đều có đủ các chữ số từ 1 đến 9, mỗi số đúng một lần. Luật chỉ có vậy. Đề nào ở đây cũng được tạo mới và có đúng một lời giải, nên bạn không bao giờ phải đoán mò và cũng không bao giờ hết đề.
Phiên bản của Go Magic được vẽ trên bàn cờ vây, nên chúng tôi gọi nó là Godoku: chữ số cho sẵn nằm trên quân đen, mọi số bạn điền vào nằm trên quân trắng, còn gợi ý hiện màu đỏ son, nhờ vậy chỉ cần liếc qua là thấy phần đề bạn đã tự giải. Chọn một trong bốn kiểu bàn cờ – “Go Magic”, “Kaya”, “Màu mật ong” hoặc “Gỗ bạch dương”, kiểu nào cũng là vân gỗ thật – và chơi bằng chuột, bằng ngón tay hoặc bằng bàn phím: phím số để điền ô, phím mũi tên để di chuyển, Backspace để xóa, N để chuyển sang ghi chú.
Sáu cấp độ, đề không giới hạn
Sáu cấp độ đi từ Nhập môn qua Dễ, Trung bình, Khó, Chuyên gia đến Ác quỷ, quyết định cả lượng số cho sẵn lúc đầu lẫn mức độ nương tay của đề. Ở cấp dễ nhất, sai bao nhiêu lần cũng được; ở cấp khó nhất, giới hạn chỉ là hai lỗi, dùng hết số lỗi cho phép là ván kết thúc. Chữ số sai bị đánh dấu ngay khi bạn điền, còn bộ đếm lỗi, đồng hồ và số ô trống luôn hiện trên màn hình. Dùng ghi chú để viết bút chì các số ứng viên – điền đúng một số thì số đó tự xóa khỏi ghi chú trong cùng hàng, cột và khối – và để dành ba lần gợi ý cho lúc đề bị tắc. Ở ba cấp dễ hơn, một chữ số sẽ biến mất khỏi bàn phím số khi cả chín số đó đã được điền, và khi chỉ còn vài ô, nút “Tự hoàn tất” sẽ điền nốt giúp bạn.
Đôi nét lịch sử Sudoku
Tổ tiên toán học của Sudoku là hình vuông Latin, được Leonhard Euler nghiên cứu vào thập niên 1780: một lưới mà không ký hiệu nào lặp lại trên cùng một hàng hay một cột. Bản thân trò giải đố này xuất hiện với tên Number Place, do Howard Garns – một kiến trúc sư đã nghỉ hưu ở Connersville, bang Indiana – thiết kế, và được Dell Magazines đăng năm 1979. Nó tìm được người chơi ở Nhật Bản: tháng 4 năm 1984, Nikoli giới thiệu trò này trên tạp chí Monthly Nikolist, và chủ tịch công ty Maki Kaji đặt cho nó cái tên sudoku, viết tắt của một câu có nghĩa là “các chữ số phải độc thân”. Hai mươi năm sau, Wayne Gould đưa những đề do máy tính tạo đến với The Times; tờ báo bắt đầu đăng chúng từ ngày 12/11/2004 và khơi mào cơn sốt toàn cầu.
Lợi ích khi chơi Sudoku
Sudoku là suy luận thuần túy, nên đặc biệt hợp để tập thói quen chứng minh một nước đi trước khi đi. Chữ số nào bạn điền vào cũng phải có lý do: nó nằm ở đó vì không số nào khác vào được. Lần theo một ràng buộc cho đến khi nó buộc ra đáp án – đó chính là kỹ năng mang sang được các trò chơi khác; và ở cấp Ác quỷ, nơi hai lỗi là kết thúc ván, thói quen ấy không còn là chuyện tùy ý nữa.
Mẹo và nguyên tắc giải Sudoku
Quét theo từng chữ số thay vì từng ô: chọn một số, xem nó đã xuất hiện ở đâu, rồi tìm những khối chỉ còn đúng một ô cho số đó – đó là số đơn ẩn (hidden single). Giải trước những chỗ bị ràng buộc chặt nhất: hàng, cột hay khối có ít ô trống nhất thường là nơi có đáp án tiếp theo. Khi một ô chỉ còn một ứng viên, đó là số đơn lộ (naked single), điền vào là chắc chắn. Dùng ghi chú cho đúng cách: hai ô trong cùng một hàng, cột hoặc khối có chung một cặp ứng viên – gọi là cặp lộ (naked pair) – thì loại được cặp số đó khỏi mọi ô khác trong hàng, cột hoặc khối ấy. Và đừng bao giờ đoán: đề nào ở đây cũng có lời giải duy nhất, nên luôn có một bước tiếp theo mà bạn chứng minh được.
Hỏi đáp về Sudoku
Đề nào cũng có đúng một lời giải phải không?
Đúng vậy. Bộ tạo đề điền kín một lưới hoàn chỉnh rồi mới xóa bớt chữ số, và chỉ xóa chừng nào lời giải vẫn còn duy nhất, nên đề nào cũng giải được chỉ bằng suy luận.
Điền sai thì sao?
Chữ số sai bị đánh dấu ngay và được tính vào giới hạn lỗi của cấp độ – cấp Nhập môn không giới hạn, cấp Ác quỷ là hai lỗi. Dùng hết số lỗi cho phép là ván kết thúc; bắt đầu đề mới để thử lại.
Godoku khác Sudoku thông thường ở điểm nào?
Chỉ khác ở vẻ ngoài. Luật vẫn là Sudoku 9×9 tiêu chuẩn; lưới được vẽ thành bàn cờ vây, và chữ số nằm trên quân cờ.
Sudoku và cờ vây: tính kỹ rồi mới đặt
Cả hai đều chơi trên một lưới các đường kẻ cắt nhau, và đều thắng nhờ tính toán chứ không nhờ phản xạ. Trong Sudoku, bạn thu hẹp khả năng của một ô cho đến khi chỉ còn một chữ số trụ lại; trong cờ vây, bạn đọc cờ cả một chuỗi nước cho đến khi chỉ còn một nước đi hiệu quả, và mỗi quân đặt xuống đều thay đổi những gì có thể xảy ra quanh nó, cũng như mỗi chữ số loại bớt ứng viên trong hàng, cột và khối của nó. Bàn cờ bạn đang dùng để giải đề là bàn cờ vây thật: hãy thử Atari Go, nơi ai ăn quân trước là thắng và mỗi ván chỉ mất vài phút, hoặc học luật cờ vây để dùng bàn cờ cho cả hai.
