Go Varyantları

Go varyantları, Go’nun oynanış biçiminde yapılan değişikliklerdir. Burada oyununuza tat katacak yeni ve ilginç birkaç yol bulacaksınız.

Giriş

Terry Benson her yıl ABD Go Kongresi’nde Crazy Go adlı bir gece düzenliyor. O akşam herkes ana oyun salonunda toplanır, Go varyantları oynayıp yeni insanlarla tanışır. Varyantlar sizi normalde hiç karşılaşmayacağınız ilginç durumlara sokar, zihninizi bambaşka bir yerinden çalıştırır ya da düpedüz çılgınca eğlendirir.

Rengo

Rengo — takım Go’su; en çok Çift Go (Pair Go) biçimiyle bilinir — en popüler Go varyantlarından biri. Bu varyantta her rengi iki ortak yönetir, sırayla oynarlar.

Burada okuyacağınız diğer varyantların aksine Rengo’nun bir turnuva dünyası var. Japonya Çift Go Derneği her yıl Dünya Çift Go Festivali’ni, Profesyonel Çift Go Şampiyonası’nı ve Uluslararası Amatör Çift Go Şampiyonası’nı düzenliyor. 

Kurallar

• İki ortak yan yana oturur, Go tahtasının karşı tarafında rakip çift yer alır
• Ortaklar sırayla oynamak zorunda; sırayı bozan taraf üç puan ceza alır
• Ortaklar oyun hakkında konuşamaz

Bütün bu varyantlarda göreceğiniz gibi kurallar esnek. Masadaki herkes önceden anlaştığı sürece kuralları dilediğiniz kadar değiştirebilirsiniz. Örneğin keyfine oynuyorsanız, tahtada tamamen çözülmüş bir durumu sonradan konuşmakta sakınca görmeyebilirsiniz. 

Avantaj

Çift Go’da avantaj hesabı ilginç. Avantajlı oynamak isterseniz iki oyuncunun seviye ortalamasını alın, sonra taş farkını her zamanki gibi hesaplayın. 

Rengo neden oynanır?

Rengo, normal bir Go oyununda kendi başınıza pek girmeyeceğiniz yeni ve ilginç pozisyonların kapısını açar. Ortağınızın hamlelerine açık olmanız, stratejisini benimsemeye razı olmanız gerekir.

Stratejiler 

Rengo’ya özgü birkaç strateji var. Çoğu, çiftteki oyunculardan birinin daha zayıf, diğerinin daha güçlü olduğu varsayımına dayanır:

Timesuji — Timesuji ya da time-tesuji, tahtanın başka bir yerindeki hamleyi düşünürken süreden yenilmemek için zorlayıcı bir hamle ya da ko tehdidi oynamak demektir. Rengo’da ise hamleyi ortağınıza “devretmek” için kullanılır. 

Diyelim ki çiftin zayıf oyuncusu sizsiniz ve karşınıza karmaşık bir yaşam-ölüm problemi çıktı. Uzun uzun okudunuz ama öldürücü hamlenin hangisi olduğundan hâlâ emin değilsiniz. Ortağınızın son birkaç hamlesi, gözünüzden kaçan bir şeyi fark ettiğini düşündürüyor; bu yüzden tahtanın öbür ucunda bir ko tehdidi oynuyorsunuz. Rakip yanıt verdikten sonra öldürücü hamleyi oynama sırası ortağınıza gelir. Rengo’ya özgü bu teknik, oyunu kazanmakla kaybetmek arasındaki farkı yaratabilir. 

Renk seçimi — Çift Go’da renk seçerken hesaba katmanız gereken tek şey komi değil. Oynama sırası genelde şöyle: zayıf siyah oyuncu > zayıf beyaz oyuncu > güçlü siyah oyuncu > güçlü beyaz oyuncu > başa dön. Bu sıra izlenirse zayıf siyah oyuncu, güçlü beyaz oyuncunun ardından oynar. Bu yüzden bazıları beyaz olmayı üstünlük sayar: zayıf oyuncunuzun, güçlü rakibin kurduğu bir tuzağa düşme riskini göze almak istemezsiniz. 

Yine de bu stratejileri herkes önermiyor. Kuzey Amerikalı profesyonel Michael Chen konuyu şöyle özetliyor: “Yapabileceğiniz en iyi şey, elinizden gelenin en iyisini oynamak… Bir oyuncu ‘Bunu nasıl çözeceğimi bilmiyorum, sen hallet’ moduna girdiğinde bu, psikolojik olarak size zarar verir”. Chen’e göre Çift Go’nun özü ortağınıza ve kendinize güvenip elinizden gelenin en iyisini oynamak; gerisi hem performansınızı hem de öğrenmenizi baltalar. 

Varyantın içinde bir varyant

Şu tablo tanıdık geliyor mu? Arkadaşlarınızla Go oynamak için heyecanla kulübünüze gidiyorsunuz, ama sayınca oyuncu sayısının tek olduğunu fark ediyorsunuz. Ne yaparsınız? Biri kenarda oturup izler mi? Belki aranızda simültane verecek kadar güçlü biri vardır. Peki ya 2’ye 1? Rengo’yu iki oyuncunun bire karşı oynayacağı şekilde uyarlamak çok kolay. Üçlünün en güçlüsüyle en zayıfını eşleyip ortadaki oyuncunun karşısına oturtun, avantajı yukarıda anlatıldığı gibi hesaplayın, hazırsınız. Böylece kimse eğlencenin dışında kalmaz. 

Çok Renkli Go

Çok Renkli Go (Multi-color Go), tek sayıda oyuncuyu oyuna katmanın ya da dört kişilik bir grupla eğlenmenin bir başka yaratıcı yolu. 

Çok Renkli Go’yu adı zaten anlatıyor. Üç ya da daha fazla oyuncu var, ama Rengo’daki gibi takım kurmak yerine oyuna yeni bir renk giriyor. Bunun için fazladan bir taş takımı gerekiyor. Piyasada renkli taş üreten şirketler var, ama yaratıcı davranıp bozuk para ya da dekoratif cam taşlar da kullanabilirsiniz. Çevrimiçi denemek için: https://dipgo.net/ 

Dikkat edilecek noktalar

Bölge sayımı — Çin kuralları olarak da bilinen bölge sayımını kullanın, çünkü iki oyuncu birlikte bir taşı alırsa o esir taşın kime yazılacağı belirsiz kalır. Bölge sayımıyla esir taş derdi tümden ortadan kalkar. 

Siyaset — Çok Renkli Go’da diğer oyuncularla strateji konuşabilir, ittifak kurabilir, birlikte çalışabilir ya da onlara ihanet edebilirsiniz. 

Örnek olarak şu duruma bakalım. Normalde Beyaz, işaretli taşı oynadıktan sonra yaşardı; ama üçüncü bir oyuncu olduğu için Siyah ile Kırmızı el birliği ederse Beyazı öldürmek mümkün. (Bütün diyagramlarda oynama sırası Siyah > Beyaz > Kırmızı kabul edilsin.)

Ne var ki Beyaz öldüğünde alan kazanan Siyah oluyor. Böyle bir durum, Kırmızı’nın oyunculardan birinden bir şey koparması için harika bir fırsat: “Beyazı öldürmene yardım ederim ama köşedeki grubumu yaşatacaksın” ya da “Seni yaşatırım, karşılığında bana bir iyilik borçlusun.” 

Seki

Oyuncu sayısı arttığında seki farklı işler. 

Sıradan bir oyunda bu durum seki olurdu, ama burada seki’yi bozma gücü Kırmızı’nın elinde. 

Kırmızı M1’e oynarsa Siyah aynı anda 4 taş alabilir (3 beyaz, 1 kırmızı); böylece normalde yaşayan 4 boşluklu bir göz oluşur. Ama… yaşamaz. Beyaz K1’e oynar, ardından Kırmızı L1’e oynayıp öldürebilir ya da tenuki yapıp Siyah’ın iki göz yapmasına izin verebilir. 

Bir kez daha: Beyaz/Siyah kavgasında Kırmızı’nın elinde muazzam bir pazarlık gücü var. 

Bu, Çok Renkli Go’da seki olmadığı anlamına gelmiyor; sadece daha seyrek görülüyor. Aşağıda 3 oyunculu bir seki örneği var. Köşedeki kırmızı taşlara ne Beyaz ne de Siyah, kendini atari’ye sokmadan yaklaşabilir. Kırmızı da bu grupların hiçbirini alamaz, çünkü onun da nefes alma noktaları az. 

Zen Go

Bu listedeki varyantların hepsi tek sayıda oyuncu için tasarlanmadı, ama size bir tane daha getirdim. Zen Go’da tek sayı zaten şart. 

Nasıl oynanır?

Önce en az üç kişilik bir grup toplayın; sayının tek olması ideal. Oyuncular tahtanın çevresine halka olur, sırayla ilerleyip o renk için en iyi buldukları hamleyi oynar. Sayı tek olduğu için bir tur Siyah, bir tur Beyaz adına oynarsınız. Yani amaç kazanmak değil, en iyi hamleyi bulmak.

Zen Go’nun epey faydası var. Kazanmaya ya da kaybetmeye odaklanmadığınız için bütün dikkatinizi oyunu anlamaya verirsiniz. Üstelik oyunu diğer oyuncularla açık açık konuşabilirsiniz; bu da onu güçlü bir öğretim aracına dönüştürür. Zen Go sizi, Rengo’dan bile fazla, normalde hiç karşılaşmayacağınız pozisyonların içine sokar. 

Bu varyanta Zen Go denmesinin sebebi, Taoculuğun eylemsizlik (wu wei) ilkesiyle kurduğu bağ. O ilke, egoyu bırakıp doğanın akışıyla bir olmayı anlatır. Burada da kazanma dürtüsünden vazgeçiyor, taşların doğal akışına uymayı öğreniyoruz.

“Gerçek ustalık, işleri kendi yoluna bırakarak kazanılır. Araya girerek kazanılmaz.” 
— Laozi, Tao Te Ching

Ek varyantlar

Benzer bir başka varyantta belirli bir sıra yok: ilginç bulduğunuz bir hamle gördüğünüzde araya girip oynuyorsunuz. Ortalık karışabilir, ama iyi tarafı çift sayıda oyuncuyla da işliyor. 

Hain Go

Hain Go’yu (Traitor Go) listeye almadan edemedim; Chicago’daki Go kulüplerinin gözdesi. Oyununuza biraz kaos ve rastlantı katacak bir varyant arıyorsanız aradığınız bu. 

Nasıl oynanır?

Hain Go’nun fikri şu: kendi taşlarınızın arasına rakibinizin birkaç taşı karışıyor, yani kaseden taş çektiğinizde rakibin taşını çekme ihtimaliniz var. Böyle bir durumda o taşı, kendi taşınızı koyacağınız yere koymak zorundasınız. Sonuç ya çıldırtıcı olur ya da müthiş. 

İşi sıkı tutmak isterseniz taşları gizleyen küçük bir büzgülü kese kullanabilir, taşı çekmeden önce hamlenizi söyleyebilirsiniz; böylece elinize gelen taşı gördükten sonra hamlenizi değiştirme ihtimali kalmaz. Ama bu, keyif için oynanan bir varyant. Keseniz yoksa taş kasesini masanın altında tutup her hamleyi söylemek zorunda kalmadan, birbirinize güvenerek de oynayabilirsiniz. 

Kaç taş değiştirilmeli? 

Taşlarınızın %10’uyla başlamanızı öneririm; ama bu sayıyla oynayıp ne kadar kaos sevdiğinizi keşfedin. Klasik avantaj taşlarını yıldız noktalarına dizmek yerine, bir oyuncunun kesesine fazladan hain taş koyarak da avantaj verebilirsiniz. 

Strateji 

Oyunda şans payı var, ama strateji de bir o kadar artıyor. Örneğin hain taşlar, kavganın ortasında çekilirse çok daha öldürücü. Buna karşılık oyunun sakin bir anında çekilen hain taş büyük bir hamle kaybettirebilir, ama bir grubun ölümüne yol açması pek olası değil. Bu yüzden hangi oyuncunun kesesinde kaç hain kaldığını takip etmek, kavgayı başlatıp başlatmayacağınıza karar vermenizi kolaylaştırır. 

Kendine özgü bir durum

Şu pozisyona bakın. Beyaz, T1’e oynayarak iki siyah taşı alabilir; yaşamasının tek yolu bu. Peki beyaz oyuncu kesesinden siyah bir taş çekerse ne olur? Normalde T1’e konan siyah taş intihar sayıldığı için kural dışı olurdu, ama Hain Go’da Beyaz oynadığında geçerli. Üç siyah taş tahtadan kalkar, ardından Siyah T1’e içeri feda oynayıp beyaz taşları öldürebilir. 

Piksel Go

Piksel Go (Pixel Go), tek taş oynamadığınız bir varyant. Onun yerine “piksel” oynuyorsunuz: 2×2’lik bir taş grubu. Grubu istediğiniz yere “nişanlayabilirsiniz”, ama taşlar yalnızca boş noktalara konur. 

Piksel tsumego

Bu oyunda insanı gerçekten düşündüren, kendine özgü bir sürü durum çıkıyor; özellikle yaşam-ölümde. Şu piksel tsumego’yu çözebilecek misiniz? Siyah grup yaşıyor mu, ölü mü? Sıranın kimde olduğu fark eder mi?

Sıra Siyahtaysa yaşıyor diyebilirsiniz: Siyah 1’e taş koyup iki göz yapar. △ ile işaretli noktalarda zaten taş olduğunu, yani tahtaya tek bir yeni taş konduğunu unutmayın. Yine de bu grup Piksel Go’da ölü.

Taşları tahtadan kaldırmak için Beyaz’ın önce 2-6 hamleleriyle dıştaki bütün nefesleri doldurması gerekiyor. Ardından 10 ile Siyah’ın iki gözüne birden ustaca bir piksel yerleştirebilir. 

Sıradan bir oyunda bu şekil yaşardı. Ama Piksel Go’da Beyaz tam merkeze bir piksel yerleştirip iki gözü birden alır. 

Piksel Go’yu deneyip başka hangi tuhaf durumları bulacağınıza bakın!

Tek Renkli Go

Tek Renkli Go (One Color Go) bir meydan okuma varyantı. Bu varyantta siz de rakibiniz de tek renk taşla oynuyorsunuz. Yani hangi taşın size, hangisinin rakibinize ait olduğunu aklınızda tutmanız gerekiyor. Kulağa geldiği kadar zor; bu yüzden 9×9 ya da 13×13 gibi küçük tahtalar öneriliyor. Tek Renkli Go, hafızanızı ve görselleştirme becerinizi geliştirmek için iyi bir araç. 

Oyunun iki şaşkın oyuncuyla bitmesi hiç de nadir değil, ama nereye kadar götürebildiğinizi görmek keyifli. Bilgisayara karşı buradan deneyebilirsiniz. 

Dörtleme Go

Dörtleme Go (4 in a row Go), Gomoku ve Connect 4 gibi belirli sayıda taşı yan yana dizmeyi amaçlayan oyunlardan esinleniyor. Bu varyantta kazanmanın yolu yine alan, ama yan yana 4 taş yapan bir hamle oynadığınızda fazladan bir hamle hakkı kazanıyorsunuz. Bu sayı tamamen size kalmış; joseki’leri, kavgaları, hatta yaşam-ölümü altüst edebiliyor. 

Para Go

Adından da anlaşılacağı gibi Para Go (Coin Go) için gereken tek şey birkaç bozuk para. Rakibinizle birlikte Go tahtasının üzerine birkaç madeni para dağıtıyorsunuz. Bu paralar duvar gibi davranır: ele geçirilemez, alandan sayılmaz, komşu taşlara nefes vermez. Düzensiz bir tahta şekliyle oynamanın kolay bir yolu; üstelik her oyun kesinlikle benzersiz oluyor. Oldukça yeni bir varyant: 2022’de Kanadalı Go oyuncusu Felix Léger yarattı.

Hazırlık

Paraları yerleştirmenin iki yolu var. Ya rastgele düşürüp nereye denk gelirlerse orada bırakırsınız ya da rakibinizle sırayla yerleştirirsiniz. 

Para tsumego

Şu tsumego’yu deneyin. Sıra Siyahta; Siyah parayı nasıl kendi lehine çevirebilir?

Cevap: Siyah, Beyazı paraya doğru sürüyor, kenara sıkıştırarak alıyor. 

YouTube’da daha fazla varyant:

×

Atladığım bir favoriniz var mı? Yazın; yeni varyant denemeye her zaman hazırım.