Biến thể cờ vây

Biến thể cờ vây là những cách chơi khác với luật thông thường. Dưới đây là vài kiểu mới lạ, đủ để làm ván cờ sinh động hẳn lên.

Giới thiệu

Mỗi năm tại US Go Congress, Terry Benson lại tổ chức một buổi tối mang tên Crazy Go. Tối hôm đó mọi người kéo về khu chơi chính để thử các biến thể cờ vây và làm quen với người mới. Biến thể đưa ta vào những tình huống lạ mà ván cờ thường chẳng bao giờ có, buộc trí óc vận động theo hướng khác, hoặc đơn giản là vui hết cỡ.

Rengo

Rengo — team Go, best known in its Pair Go form — is one of the most popular Go variants. In this variant, each color is controlled by two partners who alternate playing each move. 

Khác với các biến thể còn lại trong bài, Rengo có cả một hệ thống thi đấu riêng. Mỗi năm, Hiệp hội Pair Go Nhật Bản đều tổ chức Lễ hội Pair Go thế giới, Giải vô địch Pair Go chuyên nghiệp và Giải vô địch Pair Go nghiệp dư quốc tế. 

Luật chơi

• Hai người cùng đội ngồi cạnh nhau, đối diện với cặp đối thủ qua bàn cờ
• Hai người phải thay phiên nhau đi; đi sai thứ tự sẽ bị phạt ba mục
• Hai người cùng đội không được bàn bạc về thế cờ

Như sẽ thấy ở mọi biến thể trong bài, luật chơi rất linh hoạt: chỉ cần cả nhóm thống nhất trước với nhau thì muốn sửa thế nào cũng được. Chẳng hạn, chơi cho vui thôi thì mọi người có thể cho phép bàn bạc về một tình huống sau khi nó đã ngã ngũ trên bàn cờ. 

Cờ chấp

Cách chấp trong Pair Go khá thú vị. Muốn chơi cờ chấp, chỉ cần lấy trình độ trung bình của hai người trong mỗi cặp, rồi tính chênh lệch quân chấp như bình thường. 

Vì sao nên chơi Rengo?

Rengo dẫn tới những thế cờ mới lạ mà ván thường hiếm khi cho ta gặp. Bạn phải cởi mở với nước đi của người cùng đội và sẵn sàng chơi theo ý đồ của họ.

Chiến thuật 

Rengo có vài chiến thuật riêng, hầu hết đều dựa trên giả định rằng trong cặp có một người mạnh hơn và một người yếu hơn:

Timesuji – Timesuji, hay time-tesuji, là dùng nước đi buộc đỡ hoặc nước dọa cướp để khỏi thua giờ trong lúc còn đang tính nước ở khu vực khác. Trong Rengo, đây là cách “chuyền” lượt đi sang cho người cùng đội. 

Hãy tưởng tượng bạn là người yếu hơn trong cặp và vấp phải một thế sống chết rắc rối. Đọc kỹ rồi mà vẫn chưa chắc nước giết nằm ở đâu. Mấy nước vừa rồi của người cùng đội cho thấy họ nhìn ra điều mình chưa thấy, nên thay vì đi liều, mình đánh một nước dọa cướp ở phía bên kia bàn cờ. Đối phương đỡ xong là tới lượt người cùng đội, họ sẽ có cơ hội đi đúng nước giết. Đòn riêng này của Rengo nhiều khi quyết định cả thắng thua. 

Chọn Đen hay Trắng – Trong Pair Go, chọn màu quân không chỉ là chuyện komi. Thứ tự đi thường là người Đen yếu hơn > người Trắng yếu hơn > người Đen mạnh hơn > người Trắng mạnh hơn > rồi lặp lại. Theo thứ tự đó, người Đen yếu hơn đi ngay sau người Trắng mạnh hơn. Vì vậy nhiều người xem cầm Trắng là có lợi: chẳng ai muốn để người yếu hơn bên mình sa vào bẫy do đối thủ mạnh nhất giăng ra. 

Tuy vậy, không phải ai cũng khuyên dùng những mẹo này. Kỳ thủ chuyên nghiệp Bắc Mỹ Michael Chen nói về chuyện đó thế này: “Điều tốt nhất có thể làm là chơi hết sức mình… Hễ một người mang tâm lý ‘chỗ này tôi chịu, cậu lo đi’ thì về mặt tinh thần đã là hỏng rồi”. Với Chen, Pair Go trước hết là tin vào người cùng đội và tin vào chính mình để đánh hết khả năng; mọi tính toán khác chỉ làm hỏng cả phong độ lẫn việc học. 

Biến thể trong biến thể

Chuyện này nghe có quen không? Bạn tới câu lạc bộ cờ vây, háo hức chờ đánh vài ván, rồi đếm đầu người mới thấy cả nhóm lẻ ra một người. Làm sao đây? Để ai đó ngồi ngoài xem chăng? Hay nhờ người mạnh nhất đánh một buổi đấu đồng loạt? Vậy còn 2 đấu 1 thì sao? Rengo sửa lại rất dễ: cho hai người đấu một người. Lấy người mạnh nhất và người yếu nhất trong ba người ghép thành cặp, đấu với người ở giữa, rồi tính chấp đúng như trên là xong. Thế là chẳng ai phải đứng ngoài cuộc vui. 

Cờ vây nhiều màu

Cờ vây nhiều màu (multi-color go) là một cách hay nữa để cả nhóm lẻ người cùng chơi, hoặc đơn giản là để bốn người vui với nhau một ván. 

Multi-color go is exactly what it sounds like. You have 3+ players but instead of teaming up like in rengo you introduce another color. This requires you to have another set of stones. While there are companies that make colored stones you can also get creative and use things like coins or decorative glass gems. You can also try it online at https://dipgo.net/ 

Vài điểm cần lưu ý

Đếm theo luật Trung – Hãy đếm cả đất lẫn quân trên bàn, tức cách tính của luật Trung. Lý do: khi hai người bắt tay nhau ăn một quân, không rõ tù binh ấy thuộc về bên nào. Đếm kiểu này thì khỏi phải bận tâm tới tù binh nữa. 

Ngoại giao – Ở cờ vây nhiều màu, mọi người được phép bàn nước với nhau, lập liên minh, cùng hợp tác rồi trở mặt lúc nào không hay. 

Lấy tình huống này làm ví dụ. Bình thường, Trắng đi vào điểm được đánh dấu là sống, nhưng vì có người thứ ba trên bàn, Đen và Đỏ bắt tay nhau là giết được Trắng. (Ở mọi hình trong phần này, thứ tự đi là Đen > Trắng > Đỏ.)

Có điều Trắng chết thì người hưởng đất lại là Đen. Những lúc như vậy là cơ hội vàng để Đỏ đòi được cái gì đó từ một trong hai bên: “Tôi giúp anh giết Trắng, nhưng anh phải để đám góc của tôi sống”, hoặc “Tôi tha cho anh, đổi lại anh nợ tôi một nước”. 

Seki

Khi có từ ba người chơi trở lên, seki vận hành khác hẳn. 

Trong ván thường, thế này là seki, nhưng ở đây Đỏ có quyền phá vỡ seki đó. 

Nếu Đỏ đi M1, Đen ăn được luôn 4 quân một lúc (3 Trắng và 1 Đỏ), tạo thành một con mắt rộng 4 điểm, thế là sống. Chỉ có điều… đám ấy không sống. Trắng đi K1, rồi Đỏ đi L1 để giết, hoặc thoát tiên cho Đen làm hai mắt. 

Lần này cũng vậy, trong cuộc chiến giữa Trắng và Đen, Đỏ nắm trong tay sức mặc cả rất lớn. 

Nói vậy không có nghĩa cờ vây nhiều màu không có seki, chỉ là seki hiếm gặp hơn. Dưới đây là một ví dụ seki ba bên. Cả Trắng lẫn Đen đều không thể áp sát đám quân Đỏ ở góc mà không tự đưa mình vào thế atari. Ngược lại, Đỏ cũng chẳng ăn nổi đám nào, vì chính đám Đỏ cũng quá ít khí. 

Cờ vây thiền

Không phải biến thể nào trong bài cũng sinh ra để giải quyết chuyện lẻ người, nhưng còn một kiểu nữa dành cho bạn. Với cờ vây thiền (zen go), số người lẻ thậm chí là điều kiện bắt buộc. 

Cách chơi

First get together a group of 3+ players. Ideally this should be an odd number. Players sit in a circle around a board, and go around the circle playing the move they think is best for that color. Since there are an odd number you will switch off between playing for black and playing for white. This means the goal isn’t to win, instead it is to play the best move. 

Một ván cờ vây thiền có rất nhiều cái lợi. Không còn bận tâm thắng thua, ta dồn hết sức để hiểu thế cờ. Mọi người lại được bàn bạc công khai với nhau, nên đây là một công cụ dạy học rất tốt. Còn hơn cả Rengo, cờ vây thiền đẩy bạn vào những thế cờ mà bình thường chẳng bao giờ gặp. 

This variant is called zen go because of the connection to the Taoist principle of non-action (wu wei). This idea is all about letting go of the ego and being one with the flow of nature. In this case we are giving up the urge to win and we are learning to go with the natural flow of the stones. 

“True mastery can be gained by letting things go their own way. It can’t be gained by interfering.” 
– Laozi, Tao Te Ching

Vài biến thể khác

Một biến thể gần giống nữa là bỏ hẳn thứ tự cố định: ai thấy nước hay thì cứ nhảy vào đi. Kiểu này dễ loạn, nhưng bù lại số người chẵn vẫn chơi được. 

Cờ vây phản bội

Không thể không nhắc tới cờ vây phản bội (traitor go), món ruột của các câu lạc bộ cờ vây ở Chicago. Muốn thêm chút hỗn loạn và may rủi vào ván cờ thì đây đúng là kiểu dành cho bạn. 

Cách chơi

Ý tưởng của cờ vây phản bội thế này: trong bát quân của bạn có lẫn vài quân của đối phương, nên mỗi lần bốc là một lần có thể trúng quân của họ. Gặp trường hợp đó vẫn phải đặt quân vừa bốc vào đúng chỗ mình đã định. Có lúc ức chế vô cùng, có lúc lại sướng vô cùng. 

Muốn làm cho bài bản thì kiếm một cái túi rút nhỏ để che quân rồi xướng nước đi trước khi bốc, như vậy không ai kịp đổi ý sau khi thấy quân vừa rút ra. Nói vậy thôi, đây vẫn là kiểu chơi cho vui: không có túi thì cứ để bát quân dưới gầm bàn, rồi chơi theo tinh thần tự giác, khỏi phải xướng từng nước một. 

Nên đổi bao nhiêu quân? 

Nên bắt đầu với 10% số quân, rồi cứ thoải mái chỉnh con số ấy để tìm ra mức hỗn loạn hợp gu mình. Bạn cũng có thể bỏ thêm quân phản bội vào túi của một bên như một cách chấp, thay cho kiểu chấp đặt sẵn quân ở điểm sao. 

Chiến thuật 

Kiểu chơi này có yếu tố may rủi, nhưng cũng thêm không ít chỗ để tính toán. Chẳng hạn, bốc trúng quân phản bội giữa lúc đang đánh nhau thì nguy hiểm hơn hẳn. Ngược lại, quân phản bội rơi vào đoạn cờ yên ả có thể làm mất một nước lớn, nhưng hiếm khi giết nổi cả đám quân. Vì thế, cứ để ý bên nào còn nhiều quân phản bội hơn, bạn sẽ dễ quyết định có nên khơi mào một cuộc chiến hay không. 

Tình huống đặc biệt

Thử nhìn thế cờ này. Trắng đi T1 là ăn được hai quân Đen, cũng là con đường sống duy nhất của Trắng. Vậy chuyện gì xảy ra nếu người cầm Trắng bốc trúng một quân Đen trong túi? Bình thường, đặt quân Đen vào T1 là nước phạm luật vì tự sát, nhưng trong cờ vây phản bội, Trắng đi nước ấy lại hợp lệ. Ba quân Đen sẽ bị nhấc khỏi bàn, rồi Đen có thể quăng vào T1 để giết đám Trắng. 

Cờ vây pixel

Ở cờ vây pixel (pixel go), mỗi lượt không đặt một quân đơn lẻ, mà đặt cả một “pixel”, tức một khối quân 2×2. Bạn “ngắm” khối đó vào đâu cũng được, nhưng quân chỉ nằm xuống những giao điểm còn trống. 

Cờ thế pixel

Kiểu chơi này đẻ ra vô số tình huống lạ bắt người ta phải nghĩ, nhất là ở mảng sống chết. Thử giải bài cờ thế pixel dưới đây xem sao. Đám quân Đen sống hay chết? Ai đi trước có quan trọng không?

Bạn có thể nghĩ là sống nếu tới lượt Đen, vì Đen đi vào 1 là có hai mắt. Lưu ý: ở các điểm △ đã có quân sẵn, nên thực tế chỉ đặt thêm được một quân. Vậy mà trong cờ vây pixel, đám này vẫn chết.

Muốn nhấc đám quân khỏi bàn, trước hết Trắng phải xiết hết khí bên ngoài bằng các nước 2–6. Sau đó chỉ cần đặt khéo một pixel phủ trọn cả hai mắt của Đen bằng nước 10. 

Trong ván thường, hình này sống. Nhưng ở cờ vây pixel, Trắng đặt một pixel ngay chính giữa là xóa sạch cả hai mắt cùng lúc. 

Thử cờ vây pixel một ván xem còn moi ra được những tình huống kỳ quặc nào nữa nhé!

Cờ vây một màu

Cờ vây một màu (one color go) là biến thể dành cho ai thích thử thách. Cả hai bên dùng chung một màu quân duy nhất, nghĩa là phải tự nhớ quân nào của mình, quân nào của đối phương. Khó đúng như bạn nghĩ, nên tốt nhất hãy chơi trên bàn nhỏ như 9×9 hay 13×13. Kiểu chơi này luyện trí nhớ và khả năng hình dung thế cờ rất tốt. 

It’s not uncommon for the game to end with two confused players, but it’s fun to see how long you can go. You can try it out against a computer here. 

Cờ vây 4 quân liền

Cờ vây 4 quân liền (4 in a row go) lấy cảm hứng từ những trò như cờ ca-rô hay Connect 4, ở đó mục tiêu là xếp đủ số quân thành một hàng. Ở biến thể này, thắng thua vẫn tính bằng đất, nhưng hễ đặt một quân tạo thành bốn quân liền hàng là được đi thêm một nước. Con số bốn hoàn toàn có thể chỉnh theo ý thích. Luật này đủ sức làm rối tung nhiều định thức, nhiều cuộc chiến, thậm chí cả bài toán sống chết. 

Cờ vây xu

As the name suggests, all you need to play this variant is a couple of coins. You and your opponent spread a few coins around the go board. These coins behave as walls. They cannot be captured, don’t count towards territory, and don’t provide a liberty to their neighboring stones. This is an easy way to play with an irregular board shape, and every game is guaranteed to be unique. This is a pretty new variant, created by a Canadian Go player named Felix Léger in 2022. 

Chuẩn bị

Có hai cách bày xu lúc bắt đầu: thả rơi cho xu nằm đâu thì nằm, hoặc hai bên thay phiên nhau đặt từng đồng. 

Cờ thế với xu

Thử giải bài cờ thế này xem. Đen đi trước, làm sao để Đen tận dụng được đồng xu?

Đáp án: Đen lùa Trắng về phía đồng xu, ép Trắng vào mép bàn rồi ăn gọn. 

See more variants on YouTube:

×

Bạn có biến thể yêu thích nào mà bài viết bỏ sót không? Cứ nhắn cho mình nhé, lúc nào cũng sẵn sàng thử kiểu chơi mới.