Sudoku
Her satırı, sütunu ve kutuyu 1’den 9’a kadar rakamlarla, hiçbirini tekrarlamadan ve yalnızca mantığınızı kullanarak doldurun — bir Go tahtasında, taşların üzerindeki rakamlarla.
Sudoku Nasıl Oynanır?
Sudoku, dokuz 3×3’lük kutuya bölünmüş 9×9’luk bir ızgarada oynanır; başta bazı rakamlar verilir. Izgarayı her satırda, her sütunda ve her kutuda 1’den 9’a kadar her rakam tam bir kez yer alacak şekilde tamamlayın. Kuralın tamamı bu. Buradaki her bulmaca sıfırdan üretilir ve tek bir çözümü var; yani hiçbir zaman tahmin yürütmeniz gerekmez, bulmacalar da hiç tükenmez.
Bizim sürümümüz bir gobanın üzerine çizildi, bu yüzden ona godoku diyoruz: size verilen rakamlar siyah taşların üzerinde durur, sizin eklediğiniz her şey beyaz taşlara düşer, ipuçları ise zincifre kırmızısıyla görünür; böylece bulmacanın ne kadarını kendiniz çözdüğünüz bir bakışta görülür. Dört tahta stilinden birini seçin — Go Magic, Kaya, Bal ya da Huş; her biri gerçek bir ahşap dokusu — ve fareyle, parmağınızla ya da klavyeyle oynayın: kareyi doldurmak için rakam tuşları, gezinmek için ok tuşları, silmek için Backspace, notlara geçmek için N.
Altı Seviye, Sınırsız Bulmaca
Altı seviye var: “Başlangıç”, “Kolay”, “Orta”, “Zor”, “Uzman” ve “Şeytan”. Seviyeler hem başta size kaç rakam verildiğini hem de ızgaranın hatalara ne kadar göz yumduğunu belirler. En kolay seviyede hata hakkı sınırsız, en zorunda ise yalnızca iki; hakkınız bitince oyun da biter. Yanlış rakam, koyduğunuz anda işaretlenir; hata sayacı, süre ve boş kare sayısı ekranda kalır. Olası rakamları “Notlar” moduyla kurşun kalemle yazar gibi işaretleyin — doğru bir rakamı yerleştirdiğinizde o rakam aynı satır, sütun ve kutudaki notlardan silinir — ve ızgara tıkandığında kullanmak üzere üç ipucunu yedekte tutun. Üç kolay seviyede bir rakamın dokuzu da yerleştirildiğinde o rakam tuş panelinden kaybolur; yalnızca birkaç boş kare kaldığında da “Otomatik bitir” onları sizin yerinize doldurur.
Sudokunun Kısa Tarihi
Sudokunun matematiksel atası, Leonhard Euler’in 1780’lerde incelediği Latin karesi: hiçbir satırda ve sütunda aynı simgenin tekrarlanmadığı bir ızgara. Bulmacanın kendisi Number Place adıyla ortaya çıktı: onu Indiana’nın Connersville kentinden emekli mimar Howard Garns tasarladı, Dell Magazines de 1979’da yayımladı. Asıl ilgiyi Japonya’da gördü: Nikoli, bulmacayı Nisan 1984’te Monthly Nikolist dergisinde tanıttı; şirketin başkanı Maki Kaji de ona, “rakamlar tek kalmalı” anlamına gelen bir ifadenin kısaltması olan sudoku adını verdi. Yirmi yıl sonra Wayne Gould bilgisayarla üretilen bulmacaları The Times gazetesine taşıdı; gazete bulmacaları 12 Kasım 2004’te yayımlamaya başladı ve dünya çapındaki çılgınlığı ateşledi.
Sudoku Oynamanın Faydaları
Sudoku saf tümdengelim; bu yüzden bir hamleyi yapmadan önce kanıtlama alışkanlığını kazandırmakta alışılmadık ölçüde başarılı. Yazdığınız her rakamı gerekçelendirebilmelisiniz: o rakam oraya gelir, çünkü başka hiçbir rakam gelemez. Bir kısıtı sizi tek bir yanıta zorlayana kadar izlemek — oyunlara taşınan beceri tam da bu. İki hatanın oyunu bitirdiği “Şeytan”da ise bu alışkanlık seçenek olmaktan çıkar.
Sudoku Çözmek İçin İpuçları ve İlkeler
Izgarayı kare kare değil, rakam rakam tarayın: bir rakam seçin, şimdiden nerelerde bulunduğuna bakın ve o rakam için tek bir karenin kaldığı kutuları bulun — buna gizli tek (hidden single) denir. İşe en kısıtlı birimlerden başlayın: bir sonraki yanıt çoğu zaman en az boş karesi olan satırda, sütunda ya da kutuda çıkar. Bir karede tek bir aday kaldıysa bu bir açık tek (naked single); oraya gönül rahatlığıyla yazabilirsiniz. Notları doğru kullanın: bir birimde aynı iki adayı paylaşan iki kare, yani açık çift (naked pair), o iki adayı birimin geri kalan bütün karelerinden eler. Ve asla tahmin yürütmeyin: buradaki her bulmacanın tek bir çözümü var, dolayısıyla kanıtlayabileceğiniz bir sonraki adım her zaman var.
Sudoku Hakkında Sorular
Her bulmacanın tek bir çözümü var mı?
Evet. Üretici önce eksiksiz bir ızgara doldurur, sonra rakamları ancak çözüm tek kaldığı sürece siler; bu yüzden her bulmaca yalnızca mantıkla çözülebilir.
Hata yaparsam ne olur?
Yanlış rakam hemen işaretlenir ve seviyenin hata sınırına sayılır: “Başlangıç”ta sınır yok, “Şeytan”da iki. Hata hakkınız bitince oyun sona erer; tekrar denemek için yeni bir bulmaca başlatın.
Godokunun sıradan sudokudan farkı ne?
Yalnızca görünüşte. Kurallar standart 9×9 sudokuyla aynı; ızgara bir Go tahtası olarak çizilir ve rakamlar taşların üzerinde durur.
Sudoku ve Go: Koymadan Önce Okumak
İkisi de kesişen çizgilerden oluşan bir ızgarada oynanır ve tepkiyle değil, okumayla kazanılır. Sudokuda bir kareyi tek bir rakam kalana dek daraltırsınız; Go’da bir hamle dizisini, işe yarayan tek hamle kalana dek okursunuz. Her taş çevresinde nelerin mümkün olduğunu değiştirir, tıpkı her rakamın kendi birimindeki adayları elemesi gibi. Üzerinde bulmaca çözdüğünüz goban gerçek bir goban: ilk taşı alanın kazandığı ve bir oyunun birkaç dakika sürdüğü Atari Go‘yu deneyin ya da Go’nun kurallarını öğrenin; tahtayı iki oyun için de kullanın.
